Inloggen

Natuurkundeformules

Hieronder een overzicht van de formules die je gebruikt bij natuurkunde in de bovenbouw HAVO/VWO. Naast elke formule staat de betekenis van de symbolen met de eenheid. De meeste formules zijn ook te vinden in BINAS (tabel 35).

Formules beweging en kracht

ArbeidW = F·s (·cos α)W = arbeid (J)
F = kracht (N)
s = afgelegde weg (m)
(α = hoek tussen F en s)
 
Baansnelheid
(cirkelbeweging)
vbaan = 2π·r / Tvbaan = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
T = omloopstijd (s)
 
Chemische energieEch = rV·V
Echem = rm·m
Ech = chemische energie (J)
rV,m = stookwaarde (J/m3 of J/kg)
V = volume (m3)
m = massa (kg)
 
Eenparige bewegings= v·ts = afgelegde weg (m)
v = snelheid (m/s)
t = tijd (s)
 
Eenparige versnelde bewegings = ½a·t2s = afgelegde weg (m)
a = versnelling (m/s2)
t = tijd (s)
 
ElasticiteitE = σ/εE = elasticiteit (N/m2)
σ = spanning (N/m2)
ε = rek
 
Wet van behoud van energieΣ Evoor = Σ EnaΣ Evoor = beginenergie (J)
Σ Ena = eindenergie (J)
 
Gemiddelde snelheidvgem = Δx/Δtvgem = gemiddelde snelheid (m/s)
Δx = verplaatsing (m)
Δt = tijdsduur (s)
 
Gravitatie-energieEg = -G·m1m2 / rEg = gravitatie-energie (J)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
GravitatiekrachtFg = G·m1m2 / r2Fg = gravitatiekracht (N)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
HefboomwetF1·r1 = F2·r2F1,2 = kracht (N)
r1,2 = arm (m)
 
Hoeksnelheidω = 2π / Tω = hoeksnelheid (rad/s)
T = omloopstijd (s)
 
3e wet van Keplerr3/T2 = G·M / 4π2r = baanstraal (m)
T = omloopstijd (s)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
M = centrale massa (kg)
 
Kinetische energieEk = ½m·v2Ek = kinetische energie (J)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
LuchtweerstandFw,l = ½ ρ CW A v2Fw,l = luchtwrijving (N)
ρ = luchtdichtheid (kg/m3)
CW=weerstandscoefficient
A = oppervlak (m2)
v = snelheid (m/s)
 
Middelpuntzoekende
kracht
Fmpz = mv2/rFmpz = middelpuntzoekende kracht (N)
m = massa (kg)
v = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
 
MomentM = F·rM = moment (Nm)
F = kracht (N)
r = arm (m)
 
1e wet van NewtonΣF=0 ⇔ v=constantΣF = nettokracht (N)
v = snelheid (m/s)
 
2e wet van NewtonΣF = m·aΣF = nettokracht (N)
m = massa (kg)
a = versnelling (m/s2)
 
3e wet van NewtonFA→B = -FB→AFA→B kracht A op B (N)
FB→A kracht van B op A (N)
 
OntbindenFA = F·sin α
FB = F·cos α
F = kracht (N)
FA = ene component (N)
FB = andere component (N)
 
Ontsnappingssnelheidvontsn = √ 2 GM/r  vontsn = ontsnappingssnelheid (m/s)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
M = massa planeet (kg)
r = straal planeet (m)
 
Rekε = ΔL/L0ε = rek
ΔL = uitrekking (m)
L0 = beginlengte (m)
 
Rendementη = Enuttig / Everbruikt
η = Pnuttig / Pverbruikt
η = rendement
Enuttig = nuttig gebruikte energie (J)
Everbruikt = verbruikte energie (J)
Pnuttig = nuttig vermogen (W)
Pverbruikt = verbruikt vermogen (W)
 
SchuifwrijvingFs,max = f · FNFs,max = max. schuifwrijving (N)
f = constante
FN=normaalkracht (N)
 
Resulterende krachtFres = Σ FiFres = somkracht (N)
F1,2,3… = deelkrachten (N)
 
Spanning
(mechanisch)
σ = F/Aσ = spanning (N/m2
F = kracht (N)
A = doorsnede (m2)
 
VeerenergieEv = ½C·u2Ev = veerenergie (J)
C = veerconstante (N/m)
u =uitrekking (m)
 
VeerkrachtFv = C·uFv = veerkracht (N)
C = veerconstante (Nm-1
u =uitrekking (m)
 
VermogenP = E/t
P = W/t
P = vermogen (Js-1 of W)
E = energie (J)
W = arbeid (J)
s = tijd (s)
 
Bewegend voorwerpP = F·vP = vermogen (Js-1 of W)
F = kracht (N)
v = snelheid (ms-1)
 
Versnellinga = Δv / Δta = versnelling (m/s2)
Δv = snelheidsverandering (m/s)
Δt = tijdsduur (s)
 
Zwaarte-energieEz = m·g·hEz = zwaarte-energie (J)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = hoogte (m)
 
ZwaartekrachtFz = m·gFz = zwaartekracht (N)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 

Formules trillingen & golven

Faseverschil golfΔφ = Δx/ λΔφ = faseverschil
Δx = weglengteverschil (m)
λ = golflengte (m)
 
Faseverschil bij trillingΔφ = Δt/TΔφ = faseverschil
Δx = tijdsverschil (s)
T = trillingstijd (s)
 
Frequentief = 1/Tf = frequentie (Hz)
T = trillingstijd (s)
 
Frequentie
enkelgesloten buis
f = ¼(2n-1) v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte buis (m)
 
Lengte
enkelgesloten buis
L = ¼(2n-1)·λL = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Golfsnelheidv = f ·λ v = golfsnelheid (m/s)
f = frequentie (Hz)
λ = golflengte (m)
 
Harmonische trilling
(uitwijking)
u = A sin (2π·f·t)u = uitwijking (m)
A = amplitude (m)
f = frequentie (Hz)
t = tijd (s)
 
Harmonische trilling
(kracht)
F = -C·uF = kracht (N)
-C = constante (N/m)
u = uitwijking (m)
 
Massa-veersysteemT = 2π·√ m/C T = trillingstijd (s)
m =massa (kg)
C = veerconstante (N/m)
 
Frequentie
open buis
f = ½n v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte buis (m)
 
Lengte
open buis
L = ½n·λL = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
SlingerT = 2π·√ l/g T = trillingstijd (s)
l =lengte slinger (m)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 
Frequentie
snaar
f = ½n v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte snaar (m)
 
Lengte
snaar
L = ½n·λL = lengte snaar (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Maximale snelheid
(harmonische trilling)
vmax = 2πA/Tvmax = maximale snelheid (m/s)
A = amplitude (m)
T = trillingstijd (s)
 

Formules elektriciteit & magnetisme

Wet van CoulombFel = f·Qq/r2Fel = kracht(N)
f = 8,987551787·109 Nm2/C2
Q,q = ladingen(C)
r = afstand (m)
 
Elektrische spanningΔU = ΔEel/qΔU = spanningsverschil (V)
ΔEel = energieverschil (J)
q = lading (C)
 
VermogenP = U·IP = elektrisch vermogen (W)
U = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
 
EnergieE = P·tE = elektrische energie (J)
P = elektrisch vermogen (W)
t = tijdsduur (s)
 
FluxΦ = B·AΦ = magnetische flux (Wb)
B = magnetische veldsterkte (T)
A = oppervlak (m2)
 
GeleidingsvermogenG = 1/RG =geleidingsvermogen (S)
R = weerstand (Ω)
 
InductiespanningUind = N·ΔΦ/ΔtUind = inductiespanning (V)
N = aantal windingen
ΔΦ = fluxverandering (Wb)
Δt = tijdsduur (s)
 
Wet van Kirchhoff
(spanning)
ΣUn = 0U1,2,3,… = deelspanningen in kring (V)
 
Wet van Kirchhoff
(stroom)
ΣIn = 0I1,2,3,… = deelstromen van/naar één punt (A)
 
Lorentzkracht
(deeltje)
FL = B·q·vFL = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
q = lading (C)
v = snelheid (m/s)
 
Lorentzkracht
(draad)
FL = B·I·LFL = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
I =stroomsterkte (A)
L =draadlengte (m)
 
Magnetische veldsterkte
(spoel)
B = μ0·N·I/LB = magnetische veldsterkte (T)
μ0 = 1,256643706·10-6 H/m
N = aantal wikkelingen
I = stroomsterkte (A)
L = spoellengte (m)
 
Wet van OhmU = I·RU = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
R = weerstand (Ω)
 
Soortelijke weerstandR = ρ·L/AR = weerstand (Ω)
ρ = soortelijkeweerstand (Ωm)
L = lengte (m)
A = oppervlak (m2)
 
U1 = U2 = U3 = …U1,2,…… = deelspanningen (U)
 
Utotaal = U1 + U2 + …Utotaal = totaalspanning (V)
U1,2,…… = deelspanningen (U)
 
Ihoofd = I1 + I2 + …Ihoofd = hoofdstroom (A)
I1,2,…… = deelstromen (A)
 
I1 = I2 = I3 = …I1,2,…… = deelstromen (A)
 
StroomsterkteI = Q/tI = stroomsterkte (A)
Q = lading (C)
t = tijdsduur (s)
 
TransformatorNp/Ns = Up/Us = Is/IpNp = primaire windingen
Ns = secundaire windingen
Up = primaire spanning (V)
Us = secundaire spanning (V)
Ip = primaire stroom (A)
Is = secundaire stroom (A)
 
VeldsterkteE = F/qE = veldsterkte (N/C)
F = kracht (N)
q = lading (C)
 
Vervangingsweerstand
(parallel)
1/RV = 1/R1+1/R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
Vervangingsweerstand
(in serie)
RV = R1 + R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
Wisselspanning
(sinusvormig)
Ueff = ½√2·UmaxUeff = effectieve spanning (V)
Umax = maximale spanning (V)
 

Formules straling, atomen & quantum

De Brogliegolflengteλ = h/p = h/(mv)λ = golflengte deeltje (m)
h = 6,62606957·10-34 Js
p = impuls (kg m/s)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
Dopplereffectv = c· Δλ/λv = radiële snelheid (ms-1)
c = 2,99792458·108 ms-1
Δλ = golflengteverschuiving (m)
λ = golflengte (m)
 
Opgesloten deeltjeEn = n2h2/8mL2En = energie (J)
n = niveau (1,2,3,…)
h = 6,62606957·10-34 Js
m = massa (kg)
L = breedte put (m)
 
FotonenergieEf = h·f = h·c/λEfoton = energie per foton (J)
h = 6,62606957·10-34 Js
f = frequentie (Hz)
c = 2,9979·108
λ = golflengte (m)
 
HeisenbergrelatieΔx·Δp ≥ h/4πΔx = onzekerheid plaats (m)
Δp = onzekerheid impuls (kg m/s)
h = 6,62606957·10-34 Js
 
KwadratenwetI = Pbron/4πr2I = intensiteit (Wm-2)
Pbron = vermogen (W)
r = afstand (m)
 
OvergangEf = |Em-En|Ef = fotonenergie (J)
Em = energieniveau voor (J)
En = energieniveau na (J)
 
Remspanning
(foto-elektrisch effect)
|q·Urem|= Efoton - Euittreeq = 1,602176565·10-19 C
Urem = remspanning (V)
Efoton = fotonenergie (J)
Euittree = uittree-energie (J)
 
Stefan-BoltzmannPbron = σAT4Pbron = vermogen (W)
σ = 5,670373·10-8 Wm-2K-4
A = oppervlakte (m2)
T = temperatuur (K)
 
Energie waterstofatoomEn = -13,6 / n2En = energie t.o.v. ionisatieniveau (eV)
n = quantumgetal (1,2,3,…)
 
Wet van Wienλmax = kW/Tλmax = golflengte maximum (m)
kW = 2,8977721·10-3 mK
T = temperatuur (K)
 

Formules licht & lenzen

Grenshoeksin g = nr / nig = grenshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 
LenssterkteS = 1/fS = lenssterkte (dpt)
f = brandpuntsafstand (m)
 
LenswetS = 1/b + 1/vS = lenssterkte (dpt)
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 
Wet van Snelliussin i / sin r = nr / nii = invalshoek (graden)
r = brekingshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 
Spiegelwett = it = terugkaatshoek (graden)
i = invalshoek (graden)
 
Tralieformulesin α = nλ/d α = hoek maximum
n = orde (0,1,2,…)
λ = golflengte (m)
d = tralieconstante (m)
 
VergrotingN = |b/v|N =vergroting
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 

Formules radioactiviteit & kernfysica

Aantal kernenN(t) = N0·½t/t½N(t) = hoeveelheid kernen
N0 = beginhoeveelheid
t = tijd (s)
t½ = halveringstijd (s)
 
ActiviteitA = N·(ln 2)/t½A = activiteit (Bq)
N = aantal kernen
t½ = halveringstijd (s)
 
ActiviteitsafnameA(t) = A0·½t/t½A(t) = activiteit (Bq)
A0 = beginactiv. (Bq)
t = tijd (s)
t½ = halveringstijd (s)
 
DosisequivalentH = wR· Eabs/mH = dosisequivalent (Sv)
wR = weegfactor
Eabs = geabsorbeerde energie (J)
m = massa (kg)
 
Massa en energieE = Δm·c2E = energie (J)
Δ m = massaverschil (kg)
c = 2,99792458·108m/s
 
Verzwakking straling
(röntgen- & γ-straling)
I = I0·½d/d½I = intensiteit (W)
I0 = opvallende intensiteit (W)
d = diepte (cm)
d½ = halveringsdikte (cm)
 

Formules materie, warmte & temperatuur

Wet van BoyleP·V = constantP = druk (Pa)
V = volume (m3)
 
Dichtheidρ = m/Vρ = dichtheid (kg/m3)
m = massa (kg)
V = volume (m3)
 
DrukP = F/AP = druk (Pa)
F = kracht (N)
A = oppervlakte (m2)
 
Druk in vloeistoffenp = ρ·g·hp = druk (Pa)
ρ = dichtheid (kg/m3)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = diepte (m)
 
Algemene gaswetpV = nRTp = druk (Pa)
V = volume (m3
n = aantal mol
R = 8,3144621 J/mol·K
T = temperatuur (K)
 
Wet van Gay-LussacP/T = constantP = druk (Pa)
T = temperatuur (K)
 
Soortelijke warmteQ = c·m·ΔTQ = warmte (J)
c = soortelijke warmte (J/(K·kg)>
m = massa (kg)
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
TemperatuurTK = T°C + 273,15TK = temperatuur in Kelvin (K)
T°C = temperatuur in °C
 
Verband P en nP/n =constantP = druk (Pa)
n = aantal mol
 
WarmtecapaciteitQ = C·ΔTQ = warmte (J)
C = warmtecapaciteit (J/K>
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
WarmtestroomP = λ·A·ΔT/dP = warmtestroom (J/s)
λ = warmtegeleidingscoëfficient (J/(K·m))
A = oppervlakte (m2)
ΔT = temperatuurverschil (K)
d = dikte (m)
 

Formules relativiteitstheorie

Gammafactorγ = 1 / √ 1 - v2/c2 γ = gammafactor
v = snelheid (ms-1)
c = 2,9979·108 ms-1
 
LengtecontractieLb = Le / γLb = waargenomen lengte (m)
Le = eigen lengte (m)
γ = gammafactor
 
Massa (relativistisch)m = γ·m0m = bewegende massa (kg)
γ = gammafactor
m0 = rustmassa(kg)
 
Relativistisch
optellen
w = (u + v) / (1 + uv/c2)w = somsnelheid (ms-1)
u = deelsnelheid (ms-1)
v = deelsnelheid (ms-1)
c = 2,99792458·108 ms1-
 
TijddilatatieΔtb = γ·Δtetb = tijd waarnemer(s)
te = eigen tijd (s)
γ = gammafactor
 
Tijd in zwaartekrachtsveldto = tb·(1 + gh/c2)to = tijd onder (s)
tb = tijd boven (s)
g = gravitatieversnelling (m/s2)
h = hoogteverschil (m)
c = 2,99792458·108 m/s
 
Energie bewegend deeltjeEtot = γ·m0c2Etot = energie deeltje (J)
γ = gammafactor
m0 = rustmassa (kg)
c = 2,9979·108 ms-1
 

Formules omtrek,oppervlak,volume

Inhoud blokV =l·b·hV = volume (m3)
l = lengte (m)
b = breedte (m)
h = hoogte (m)
 
Omtrek cirkels = 2π·rs = omtrek (m)
r = straal (m)
 
Oppervlakte bolA = 4π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Oppervlakte cirkelA = π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Oppervlak rechthoekA = l·bA = oppervlakte (m2)
l = lengte (m)
b = breedte (m)
 
Volume bolV =( 4/3)·π·r3V = volume (m3)
r = straal (m)
 


terug naar boven



Tips bij het leren
Tips voor het voorbereiden en trainen voor een natuurkundetoets of examen.

BINAS
Waar staat wat in BINAS? Welke editie van BINAS heb je nodig? Alles over het gebruik van BINAS.

Modelleren
Alles over rekenmodellen. Met 10 voorbeeldmodellen waar je zelf aan kunt werken.

Examentips
Binnenkort centraal examen natuurkunde? Kijk hier voor tips.

Grafieken met Excel
Leer hoe je met Excel een goede natuurkundegrafiek tekent.

CCVX-examens natuurkunde
Toelatingsexamen natuurkunde aan de universiteit.

Centraal- en schoolexamen
Waaruit bestaat het eindexamen natuurkunde?

Schoolboeken natuurkunde
Overzicht van de verschillende schoolboeken voor natuurkunde.

PTA
PTA staat voor "Programma van Toetsing en Afsluiting". Wat houdt dit nou precies in?

Praktische Opdrachten
Op zoek naar een leuk PO voor natuurkunde? Kijk hier voor ideeën.

Formules natuurkunde
De belangrijkste formules op een rijtje. Met uitleg symbolen en eenheden.

21+ toets natuurkunde
Toelatingsexamen voor HBO-opleidingen voor leerlingen van 21 jaar of ouder .

Examentraining natuurkunde?
Doe het zelf, gewoon lekker thuis.

Taak natuurkunde
Voor als je in de zomervakantie een taak hebt gekregen...

Rekenmachines
Alles over het gebruik van de rekenmachine bij natuurkunde.

Herexamen/2e tijdvak
Alles over natuurkunde-examen in het 2e tijdvak.

Staatsexamen natuurkunde
Haal je deelcertificaat via het staatsexamen.

N-termen
Alles over de normering en berekening van je CE-cijfer

Schoolabonnement
Met een schoolabonnement hebben alle leerlingen in een klas, cluster of jaarlaag toegang tot alle materiaal.

Verslag natuurkunde
Natuurkundeverslag schrijven? Alles waar je op moet letten.

Coördinatentransformatie
Leer hoe je verbanden onderzoekt met coördinatentransformaties.