Inloggen

Natuurkundeformules

Hieronder een overzicht van de formules die je gebruikt bij natuurkunde in de bovenbouw HAVO/VWO. Naast elke formule staat de betekenis van de symbolen met de eenheid. De meeste formules zijn ook te vinden in BINAS (tabel 35).

Formules beweging en kracht

Eenparige bewegings= v·ts = afgelegde weg (m)
v = snelheid (m/s)
t = tijd (s)
 
Gemiddelde snelheidvgem = Δx/Δtvgem = gemiddelde snelheid (m/s)
Δx = verplaatsing (m)
Δt = tijdsduur (s)
 
Eenparige versnelde bewegings = ½a·t2s = afgelegde weg (m)
a = versnelling (m/s2)
t = tijd (s)
 
Versnellinga = Δv / Δta = versnelling (m/s2)
Δv = snelheidsverandering (m/s)
Δt = tijdsduur (s)
 
Baansnelheid
(cirkelbeweging)
vbaan = 2π·r / Tvbaan = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
T = omlooptijd (s)
 
Hoeksnelheidω = 2π / Tω = hoeksnelheid (rad/s)
T = omlooptijd (s)
 
Middelpuntzoekende
kracht
Fmpz = mv2/rFmpz = middelpuntzoekende kracht (N)
m = massa (kg)
v = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
 
Resulterende krachtFres = Σ FiFres = somkracht (N)
F1,2,3… = deelkrachten (N)
 
OntbindenFA = F·sin α
FB = F·cos α
F = kracht (N)
FA = ene component (N)
FB = andere component (N)
 
1e wet van NewtonΣF=0 ⇔ v=constantΣF = nettokracht (N)
v = snelheid (m/s)
 
2e wet van NewtonΣF = m·aΣF = nettokracht (N)
m = massa (kg)
a = versnelling (m/s2)
 
3e wet van NewtonFA→B = -FB→AFA→B kracht A op B (N)
FB→A kracht van B op A (N)
 
ZwaartekrachtFz = m·gFz = zwaartekracht (N)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 
VeerkrachtFv = C·uFv = veerkracht (N)
C = veerconstante (Nm-1
u =uitrekking (m)
 
LuchtweerstandFw,l = ½ ρ CW A v2Fw,l = luchtwrijving (N)
ρ = luchtdichtheid (kg/m3)
CW=weerstandscoefficient
A = oppervlak (m2)
v = snelheid (m/s)
 
SchuifwrijvingFs,max = f · FNFs,max = max. schuifwrijving (N)
f = constante
FN=normaalkracht (N)
 
ArbeidW = F·s (·cos α)W = arbeid (J)
F = kracht (N)
s = afgelegde weg (m)
(α = hoek tussen F en s)
 
VermogenP = E/t
P = W/t
P = vermogen (Js-1 of W)
E = energie (J)
W = arbeid (J)
t = tijd (s)
 
Bewegend voorwerpP = F·vP = vermogen (Js-1 of W)
F = kracht (N)
v = snelheid (ms-1)
 
Kinetische energieEk = ½m·v2Ek = kinetische energie (J)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
Zwaarte-energieEz = m·g·hEz = zwaarte-energie (J)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = hoogte (m)
 
VeerenergieEv = ½C·u2Ev = veerenergie (J)
C = veerconstante (N/m)
u =uitrekking (m)
 
Chemische energieEch = rV·V
Ech = rm·m
Ech = chemische energie (J)
rV,m = stookwaarde (J/m3 of J/kg)
V = volume (m3)
m = massa (kg)
 
Rendementη = Enuttig / Everbruikt
η = Pnuttig / Pverbruikt
η = rendement
Enuttig = nuttig gebruikte energie (J)
Everbruikt = verbruikte energie (J)
Pnuttig = nuttig vermogen (W)
Pverbruikt = verbruikt vermogen (W)
 
Wet van behoud van energieΣ Evoor = Σ EnaΣ Evoor = beginenergie (J)
Σ Ena = eindenergie (J)
 
GravitatiekrachtFg = G·m1m2 / r2Fg = gravitatiekracht (N)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
3e wet van Keplerr3/T2 = G·M / 4π2r = baanstraal (m)
T = omlooptijd (s)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
M = centrale massa (kg)
 
Gravitatie-energieEg = -G·m1m2 / rEg = gravitatie-energie (J)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
Ontsnappingssnelheidvontsn = √ 2 GM/r  vontsn = ontsnappingssnelheid (m/s)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
M = massa planeet (kg)
r = straal planeet (m)
 
Rekε = ΔL/L0ε = rek
ΔL = uitrekking (m)
L0 = beginlengte (m)
 
Spanning
(mechanisch)
σ = F/Aσ = spanning (N/m2
F = kracht (N)
A = doorsnede (m2)
 
ElasticiteitE = σ/εE = elasticiteit (N/m2)
σ = spanning (N/m2)
ε = rek
 
MomentM = F·rM = moment (Nm)
F = kracht (N)
r = arm (m)
 
HefboomwetF1·r1 = F2·r2F1,2 = kracht (N)
r1,2 = arm (m)
 

Formules trillingen & golven

Frequentief = 1/Tf = frequentie (Hz)
T = trillingstijd (s)
 
Faseverschil bij trillingΔφ = Δt/TΔφ = faseverschil
Δx = tijdsverschil (s)
T = trillingstijd (s)
 
Harmonische trilling
(uitwijking)
u = A sin (2π·f·t)u = uitwijking (m)
A = amplitude (m)
f = frequentie (Hz)
t = tijd (s)
 
Harmonische trilling
(kracht)
F = -C·uF = kracht (N)
-C = constante (N/m)
u = uitwijking (m)
 
Maximale snelheid
(harmonische trilling)
vmax = 2πA/Tvmax = maximale snelheid (m/s)
A = amplitude (m)
T = trillingstijd (s)
 
Massa-veersysteemT = 2π·√ m/C T = trillingstijd (s)
m =massa (kg)
C = veerconstante (N/m)
 
SlingerT = 2π·√ l/g T = trillingstijd (s)
l =lengte slinger (m)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 
Golfsnelheidv = f ·λ v = golfsnelheid (m/s)
f = frequentie (Hz)
λ = golflengte (m)
 
Faseverschil golfΔφ = Δx/ λΔφ = faseverschil
Δx = weglengteverschil (m)
λ = golflengte (m)
 
Lengte
snaar
L = ½n·λL = lengte snaar (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Lengte
open buis
L = ½n·λL = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Lengte
enkelgesloten buis
L = ¼(2n-1)·λL = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Frequentie
snaar
f = ½n v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte snaar (m)
 
Frequentie
open buis
f = ½n v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte buis (m)
 
Frequentie
enkelgesloten buis
f = ¼(2n-1) v/Lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
L = lengte buis (m)
 

Formules elektriciteit & magnetisme

StroomsterkteI = Q/tI = stroomsterkte (A)
Q = lading (C)
t = tijdsduur (s)
 
Wet van OhmU = I·RU = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
R = weerstand (Ω)
 
GeleidingsvermogenG = 1/RG =geleidingsvermogen (S)
R = weerstand (Ω)
 
VermogenP = U·IP = elektrisch vermogen (W)
U = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
 
EnergieE = P·tE = elektrische energie (J)
P = elektrisch vermogen (W)
t = tijdsduur (s)
 
Soortelijke weerstandR = ρ·L/AR = weerstand (Ω)
ρ = soortelijkeweerstand (Ωm)
L = lengte (m)
A = oppervlak (m2)
 
Vervangingsweerstand
(in serie)
RV = R1 + R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
Vervangingsweerstand
(parallel)
1/RV = 1/R1+1/R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
I1 = I2 = I3 = …I1,2,…… = deelstromen (A)
 
Utotaal = U1 + U2 + …Utotaal = totaalspanning (V)
U1,2,…… = deelspanningen (U)
 
Ihoofd = I1 + I2 + …Ihoofd = hoofdstroom (A)
I1,2,…… = deelstromen (A)
 
U1 = U2 = U3 = …U1,2,…… = deelspanningen (U)
 
Wet van Kirchhoff
(stroom)
ΣIn = 0I1,2,3,… = deelstromen van/naar één punt (A)
 
Wet van Kirchhoff
(spanning)
ΣUn = 0U1,2,3,… = deelspanningen in kring (V)
 
Wet van CoulombFel = f·Qq/r2Fel = kracht(N)
f = 8,987551787·109 Nm2/C2
Q,q = ladingen(C)
r = afstand (m)
 
VeldsterkteE = F/qE = veldsterkte (N/C)
F = kracht (N)
q = lading (C)
 
Elektrische spanningΔU = ΔEel/qΔU = spanningsverschil (V)
ΔEel = energieverschil (J)
q = lading (C)
 
Magnetische veldsterkte
(spoel)
B = μ0·N·I/LB = magnetische veldsterkte (T)
μ0 = 1,256643706·10-6 H/m
N = aantal wikkelingen
I = stroomsterkte (A)
L = spoellengte (m)
 
Lorentzkracht
(deeltje)
FL = B·q·vFL = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
q = lading (C)
v = snelheid (m/s)
 
Lorentzkracht
(draad)
FL = B·I·LFL = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
I =stroomsterkte (A)
L =draadlengte (m)
 
FluxΦ = B·AΦ = magnetische flux (Wb)
B = magnetische veldsterkte (T)
A = oppervlak (m2)
 
InductiespanningUind = N·ΔΦ/ΔtUind = inductiespanning (V)
N = aantal windingen
ΔΦ = fluxverandering (Wb)
Δt = tijdsduur (s)
 
Wisselspanning
(sinusvormig)
Ueff = ½√2·UmaxUeff = effectieve spanning (V)
Umax = maximale spanning (V)
 
TransformatorNp/Ns = Up/Us = Is/IpNp = primaire windingen
Ns = secundaire windingen
Up = primaire spanning (V)
Us = secundaire spanning (V)
Ip = primaire stroom (A)
Is = secundaire stroom (A)
 

Formules straling, atomen & quantum

FotonenergieEf = h·f = h·c/λEfoton = energie per foton (J)
h = 6,62606957·10-34 Js
f = frequentie (Hz)
c = 2,9979·108
λ = golflengte (m)
 
OvergangEf = |Em-En|Ef = fotonenergie (J)
Em = energieniveau voor (J)
En = energieniveau na (J)
 
Remspanning
(foto-elektrisch effect)
|q·Urem|= Efoton - Euittreeq = 1,602176565·10-19 C
Urem = remspanning (V)
Efoton = fotonenergie (J)
Euittree = uittree-energie (J)
 
Energie waterstofatoomEn = -13,6 / n2En = energie t.o.v. ionisatieniveau (eV)
n = quantumgetal (1,2,3,…)
 
De Brogliegolflengteλ = h/p = h/(mv)λ = golflengte deeltje (m)
h = 6,62606957·10-34 Js
p = impuls (kg m/s)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
HeisenbergrelatieΔx·Δp ≥ h/4πΔx = onzekerheid plaats (m)
Δp = onzekerheid impuls (kg m/s)
h = 6,62606957·10-34 Js
 
Opgesloten deeltjeEn = n2h2/8mL2En = energie (J)
n = niveau (1,2,3,…)
h = 6,62606957·10-34 Js
m = massa (kg)
L = breedte put (m)
 
Wet van Wienλmax = kW/Tλmax = golflengte maximum (m)
kW = 2,8977721·10-3 mK
T = temperatuur (K)
 
Dopplereffectv = c· Δλ/λv = radiële snelheid (ms-1)
c = 2,99792458·108 ms-1
Δλ = golflengteverschuiving (m)
λ = golflengte (m)
 
Stefan-BoltzmannPbron = σAT4Pbron = vermogen (W)
σ = 5,670373·10-8 Wm-2K-4
A = oppervlakte (m2)
T = temperatuur (K)
 
KwadratenwetI = Pbron/4πr2I = intensiteit (Wm-2)
Pbron = vermogen (W)
r = afstand (m)
 

Formules licht & lenzen

Spiegelwett = it = terugkaatshoek (graden)
i = invalshoek (graden)
 
Wet van Snelliussin i / sin r = nr / nii = invalshoek (graden)
r = brekingshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 
Grenshoeksin g = nr / nig = grenshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 
LenssterkteS = 1/fS = lenssterkte (dpt)
f = brandpuntsafstand (m)
 
LenswetS = 1/b + 1/vS = lenssterkte (dpt)
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 
VergrotingN = |b/v|N =vergroting
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 
Tralieformulesin α = nλ/d α = hoek maximum
n = orde (0,1,2,…)
λ = golflengte (m)
d = tralieconstante (m)
 

Formules radioactiviteit & kernfysica

Aantal kernenN(t) = N0·½t/t½N(t) = hoeveelheid kernen
N0 = beginhoeveelheid
t = tijd (s)
t½ = halveringstijd (s)
 
ActiviteitsafnameA(t) = A0·½t/t½A(t) = activiteit (Bq)
A0 = beginactiv. (Bq)
t = tijd (s)
t½ = halveringstijd (s)
 
ActiviteitA = N·(ln 2)/t½A = activiteit (Bq)
N = aantal kernen
t½ = halveringstijd (s)
 
Verzwakking straling
(röntgen- & γ-straling)
I = I0·½d/d½I = intensiteit (W)
I0 = opvallende intensiteit (W)
d = diepte (m)
d½ = halveringsdikte (m)
 
DosisD = Eabs/mD = dosis (Gy)
Eabs = geabsorbeerde energie (J)
m = massa (kg)
 
DosisequivalentH = wR· Eabs/mH = dosisequivalent (Sv)
wR = weegfactor
Eabs = geabsorbeerde energie (J)
m = massa (kg)
 
Massa en energieE = Δm·c2E = energie (J)
Δ m = massaverschil (kg)
c = 2,99792458·108m/s
 

Formules materie, warmte & temperatuur

Dichtheidρ = m/Vρ = dichtheid (kg/m3)
m = massa (kg)
V = volume (m3)
 
TemperatuurTK = T°C + 273,15TK = temperatuur in Kelvin (K)
T°C = temperatuur in °C
 
DrukP = F/AP = druk (Pa)
F = kracht (N)
A = oppervlakte (m2)
 
Wet van BoyleP·V = constantP = druk (Pa)
V = volume (m3)
 
Wet van Gay-LussacP/T = constantP = druk (Pa)
T = temperatuur (K)
 
Verband P en nP/n =constantP = druk (Pa)
n = aantal mol
 
Algemene gaswetpV = nRTp = druk (Pa)
V = volume (m3
n = aantal mol
R = 8,3144621 J/mol·K
T = temperatuur (K)
 
WarmtecapaciteitQ = C·ΔTQ = warmte (J)
C = warmtecapaciteit (J/K>
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
Soortelijke warmteQ = c·m·ΔTQ = warmte (J)
c = soortelijke warmte (J/(K·kg)>
m = massa (kg)
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
WarmtestroomP = λ·A·ΔT/dP = warmtestroom (J/s)
λ = warmtegeleidingscoëfficient (J/(K·m))
A = oppervlakte (m2)
ΔT = temperatuurverschil (K)
d = dikte (m)
 
Druk in vloeistoffenp = ρ·g·hp = druk (Pa)
ρ = dichtheid (kg/m3)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = diepte (m)
 

Formules relativiteitstheorie

TijddilatatieΔtb = γ·Δtetb = tijd waarnemer(s)
te = eigen tijd (s)
γ = gammafactor
 
Gammafactorγ = 1 / √ 1 - v2/c2 γ = gammafactor
v = snelheid (ms-1)
c = 2,9979·108 ms-1
 
LengtecontractieLb = Le / γLb = waargenomen lengte (m)
Le = eigen lengte (m)
γ = gammafactor
 
Energie bewegend deeltjeEtot = γ·m0c2Etot = energie deeltje (J)
γ = gammafactor
m0 = rustmassa (kg)
c = 2,9979·108 ms-1
 
Massa (relativistisch)m = γ·m0m = bewegende massa (kg)
γ = gammafactor
m0 = rustmassa(kg)
 
Relativistisch
optellen
w = (u + v) / (1 + uv/c2)w = somsnelheid (ms-1)
u = deelsnelheid (ms-1)
v = deelsnelheid (ms-1)
c = 2,99792458·108 ms-1
 
Tijd in zwaartekrachtsveldto = tb·(1 + gh/c2)to = tijd onder (s)
tb = tijd boven (s)
g = gravitatieversnelling (m/s2)
h = hoogteverschil (m)
c = 2,99792458·108 m/s
 

Formules omtrek,oppervlak,volume

Oppervlak rechthoekA = l·bA = oppervlakte (m2)
l = lengte (m)
b = breedte (m)
 
Inhoud blokV =l·b·hV = volume (m3)
l = lengte (m)
b = breedte (m)
h = hoogte (m)
 
Omtrek cirkels = 2π·rs = omtrek (m)
r = straal (m)
 
Oppervlakte cirkelA = π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Oppervlakte bolA = 4π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Volume bolV =( 4/3)·π·r3V = volume (m3)
r = straal (m)
 


terug naar boven



Tips bij het leren
Tips voor het voorbereiden en trainen voor een natuurkundetoets of examen.

BINAS
Waar staat wat in BINAS? Welke editie van BINAS heb je nodig? Alles over het gebruik van BINAS.

Modelleren
Alles over rekenmodellen. Met 10 voorbeeldmodellen waar je zelf aan kunt werken.

Examentips
Binnenkort centraal examen natuurkunde? Kijk hier voor tips.

Grafieken met Excel
Leer hoe je met Excel een goede natuurkundegrafiek tekent.

CCVX-examens natuurkunde
Toelatingsexamen natuurkunde aan de universiteit.

Centraal- en schoolexamen
Waaruit bestaat het eindexamen natuurkunde?

Schoolboeken natuurkunde
Overzicht van de verschillende schoolboeken voor natuurkunde.

PTA
PTA staat voor "Programma van Toetsing en Afsluiting". Wat houdt dit nou precies in?

Praktische Opdrachten
Op zoek naar een leuk PO voor natuurkunde? Kijk hier voor ideeën.

Formules natuurkunde
De belangrijkste formules op een rijtje. Met uitleg symbolen en eenheden.

21+ toets natuurkunde
Toelatingsexamen voor HBO-opleidingen voor leerlingen van 21 jaar of ouder .

Examentraining natuurkunde?
Doe het zelf, gewoon lekker thuis.

Taak natuurkunde
Voor als je in de zomervakantie een taak hebt gekregen...

Rekenmachines
Alles over het gebruik van de rekenmachine bij natuurkunde.

Herexamen/2e tijdvak
Alles over natuurkunde-examen in het 2e tijdvak.

Staatsexamen natuurkunde
Haal je deelcertificaat via het staatsexamen.

N-termen
Alles over de normering en berekening van je CE-cijfer

Schoolabonnement
Met een schoolabonnement hebben alle leerlingen in een klas, cluster of jaarlaag toegang tot alle materiaal.

Verslag natuurkunde
Natuurkundeverslag schrijven? Alles waar je op moet letten.

Coördinatentransformatie
Leer hoe je verbanden onderzoekt met coördinatentransformaties.