Inloggen

Natuurkundeformules

Hieronder een overzicht van de formules die je gebruikt bij natuurkunde in de bovenbouw HAVO/VWO. Naast elke formule staat de betekenis van de symbolen met de eenheid. De meeste formules zijn ook te vinden in BINAS (tabel 35).

Formules beweging en kracht

1e wet van NewtonΣF=0 ⇔ v=constantΣF = nettokracht (N)
v = snelheid (m/s)
 
2e wet van NewtonΣF = m⋅aΣF = nettokracht (N)
m = massa (kg)
a = versnelling (m/s2)
 
3e wet van NewtonFAB = -FBAFAB kracht van A op B (N)
FBA kracht van B op A (N)
 
ArbeidW = F⋅sW = arbeid (J)
F = kracht (N)
s = afgelegde weg (m)
 
Baansnelheid
(cirkelbeweging)
v = 2π⋅r / T
v = ω·r
v = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
T = omloopstijd (s)
ω = hoeksnelheid (rad/s)
 
Chemische energieEchem = rV·V
Echem = rm·m
Echem = chemische energie (J)
rV,m = stookwaarde (J/m3 of J/kg)
V = volume (m3)
m = massa (kg)
 
Eenparige bewegings= v⋅ts = afgelegde weg (m)
v = snelheid (m/s)
t = tijd (s)
 
Eenparige versnelde bewegings = ½a⋅t2s = afgelegde weg (m)
a = versnelling (m/s2)
t = tijd (s)
 
ElasticiteitE = σ/εE = elasticiteit (N/m2)
σ = spanning (N/m2)
ε = rek
 
Gemiddelde snelheidvgem = Δx/Δtvgem = gemiddelde snelheid (m/s)
Δx = verplaatsing (m)
Δt = tijdsduur (s)
 
Gravitatie-energieEgrav = -G·m1m2 / rEgrav = gravitatie-energie (J)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
GravitatiekrachtFgrav = G·m1m2 / r2Fgrav = gravitatiekracht (N)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
m1,2 = massa's (kg)
r = afstand (m)
 
HefboomwetF1·r1 = F2·r2F1,2 = kracht (N)
r1,2 = arm (m)
 
Hoeksnelheidω = 2π / Tω = hoeksnelheid (rad/s)
T = omloopstijd (s)
 
Kinetische energieEkin = ½m⋅v2Ekin = kinetische energie (J)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
LuchtweerstandFw,l = ½ ρ CW A v2Fw,l = luchtwrijving (N)
ρ = luchtdichtheid (kg/m3)
CW=weerstandscoefficient
A = oppervlak (m2)
v = snelheid (m/s)
 
Middelpuntzoekende
kracht
Fmpz = mv2/rFmpz = middelpuntzoekende kracht (N)
m = massa (kg)
v = baansnelheid (m/s)
r = straal (m)
 
MomentM = F·rM = moment (Nm)
F = kracht (N)
r = arm (m)
 
Ontsnappingssnelheidvontsn = √ 2 GM/r  vontsn = ontsnappingssnelheid (m/s)
G = 6,67384·10-11 Nm2kg-2
M = massa planeet (kg)
r = straal planeet (m)
 
Rekε = Δl/l0ε = rek
Δl = uitrekking (m)
l0 = beginlengte (m)
 
Rendementη = Enutting / Everbruikt
η = Pnutting / Pverbruikt
η = rendement
Enutting = nuttige gebruikte energie (J)
Everbruikt = verbruikte energie (J)
Pnutting = nuttig vermogen (W)
Pverbruikt = verbruikt vermogen (W)
 
SchuifwrijvingFs,max = f ⋅ FNFs,max = max. schuifwrijving (N)
f = constante
FN=normaalkracht (N)
 
Spanning
(mechanisch)
σ = F/Aσ = spanning (N/m2
F = kracht (N)
A = doorsnede (m2)
 
VeerenergieEveer = ½C⋅u2Eveer = veerenergie (J)
C = veerconstante (N/m)
u =uitrekking (m)
 
Versnellinga = dv / dta = versnelling (m/s2)
dv = snelheidsverandering (m/s)
dt = tijdsduur (s)
 
Zwaarte-energieEz = m⋅g⋅hEz = zwaarte-energie (J)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = hoogte (m)
 
ZwaartekrachtFz = m⋅gFz = zwaartekracht (N)
m = massa (kg)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 

Formules trillingen & golven

Faseverschil bij trillingΔφ = Δt/TΔφ = faseverschil
Δx = tijdsverschil (s)
T = trillingstijd (s)
 
Faseverschil golfΔφ = Δx/ λΔφ = faseverschil
Δx = weglengteverschil (m)
λ = golflengte (m)
 
Frequentief = 1/Tf = frequentie (Hz)
T = trillingstijd (s)
 
Frequentie
enkelgesloten buis
f = ¼(2n-1) v/lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
l = lengte buis (m)
 
Frequentie
open buis
f = ½n v/lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
l = lengte buis (m)
 
Frequentie
snaar
f = ½n v/lf = frequentie (Hz)
n = 1,2,3,…
v = golfsnelheid (m/s)
l = lengte snaar (m)
 
Golfsnelheidv = f ⋅λ v = golfsnelheid (m/s)
f = frequentie (Hz)
λ = golflengte (m)
 
Harmonische trillingu = A sin (2π⋅f⋅t)u = uitwijking (m)
A = amplitude (m)
f = frequentie (Hz)
t = tijd (s)
 
Lengte
enkelgesloten buis
l = ¼(2n-1)⋅λl = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Lengte
open buis
l = ½n⋅λl = lengte buis (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Lengte
snaar
l = ½n⋅λl = lengte snaar (m)
n = 1,2,3,…
λ = golflengte (m)
 
Massa-veersysteemT = 2π⋅√ m/C T = trillingstijd (s)
m =massa (kg)
C = veerconstante (N/m)
 
Maximale snelheid
(harmonische trilling)
vmax = 2πA/Tvmax = maximale snelheid (m/s)
A = amplitude (m)
T = trillingstijd (s)
 
SlingerT = 2π⋅√ l/g T = trillingstijd (s)
l =lengte slinger (m)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
 

Formules elektriciteit & magnetisme

Elektrische spanningΔU = ΔEel/qΔU = spanningsverschil (V)
ΔEel = energieverschil (J)
q = lading (C)
 
EnergieE = P·tE = elektrische energie (J)
P = elektrisch vermogen (W)
t = tijdsduur (s)
 
FluxΦ = B·AΦ = magnetische flux (Wb)
B = magnetische veldsterkte (T)
A = oppervlak (m2)
 
GeleidingsvermogenG = 1/RG =geleidingsvermogen (S)
R = weerstand (Ω)
 
InductiespanningUind = N·ΔΦ/ΔtUind = inductiespanning (V)
N = aantal windingen
ΔΦ = fluxverandering (Wb)
Δt = tijdsduur (s)
 
Lorentzkracht
(deeltje)
Florentz = B·q·vFlorentz = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
q = lading (C)
v = snelheid (m/s)
 
Lorentzkracht
(draad)
Florentz = B·I·lFlorentz = lorentzkracht (N)
B = magnetische veldsterkte (T)
I =stroomsterkte (A)
l =draadlengte (m)
 
Magnetische veldsterkte
(spoel)
B = μ0·N·I/lB = magnetische veldsterkte (T)
μ0 = 1,256643706·10-6 H/m
N = aantal wikkelingen
I = stroomsterkte (A)
l = spoellengte (m)
 
Soortelijke weerstandR = ρ·l/AR = weerstand (Ω)
ρ = soortelijkeweerstand (Ωm)
l = lengte (m)
A = oppervlak (m2)
 
StroomsterkteI = Q/tI = stroomsterkte (A)
Q = lading (C)
t = tijdsduur (s)
 
TransformatorNp/Ns = Up/Us = Is/IpNp = primaire windingen
Ns = secundaire windingen
Up = primaire spanning (V)
Us = secundaire spanning (V)
Ip = primaire stroom (A)
Is = secundaire stroom (A)
 
VeldsterkteE = F/qE = veldsterkte (N/C)
F = kracht (N)
q = lading (C)
 
VermogenP = U·IP = elektrisch vermogen (W)
U = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
 
Vervangingsweerstand
(in serie)
RV = R1 + R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
Vervangingsweerstand
(parallel)
1/RV = 1/R1+1/R2+…RV =vervangingsweerstand (Ω)
R1,2,3… = weerstanden (Ω)
 
Wet van CoulombF = f·Qq/r2F = kracht(N)
f = 8,987551787·109 Nm2/C2
Q,q = ladingen(C)
r = afstand (m)
 
Wet van Kirchhoff
(spanning)
ΣUn = 0U1,2,3,… = deelspanningen in kring (V)
 
Wet van Kirchhoff
(stroom)
ΣIn = 0I1,2,3,… = deelstromen van/naar één punt (A)
 
Wet van OhmU = I·RU = spanning (V)
I = stroomsterkte (A)
R = weerstand (Ω)
 
Wisselspanning
(sinusvormig)
Ueff = ½√2·UmaxUeff = effectieve spanning (V)
Umax = maximale spanning (V)
 

Formules straling, atomen & quantum

De Brogliegolflengteλ = h/p = h/(mv)λ = golflengte deeltje (m)
h = 6,62606957·10-34 Js
p = impuls (kg m/s)
m = massa (kg)
v = snelheid (m/s)
 
Dopplereffectv = c· Δλ/λv = radiële snelheid (m/s)
c = 2,99792458·108 m/s
Δλ = golflengteverschuiving (m)
λ = golflengte (m)
 
Energie waterstofatoomEn = 13,6/n2En = energie t.o.v. ionisatieniveau (eV)
n = toestand (1,2,3,…)
 
FotonenergieEfoton = h·f = h·c/λEfoton = energie per foton (J)
h = 6,62606957·10-34 Js
f = frequentie (Hz)
c = 2,9979·108
λ = golflengte (m)
 
HeisenbergrelatieΔx·Δp ≥ h/4πΔx = onzekerheid plaats (m)
Δp = onzekerheid impuls (kg m/s)
h = 6,62606957·10-34 Js
 
KwadratenwetI = Pbron/4πr2I = intensiteit (Wm-2)
Pbron = vermogen (W)
r = afstand (m)
 
Opgesloten deeltjeEn = n2h2/8mL2En = energie (J)
n = niveau (1,2,3,…)
h = 6,62606957·10-34 Js
m = massa (kg)
L = breedte put (m)
 
Remspanning
(foto-elektrisch effect)
|q·Urem|= Efoton - Euittreeq = 1,602176565·10-19 C
Urem = remspanning (V)
Efoton = fotonenergie (J)
Euittree = uittree-energie (J)
 
Stefan-BoltzmannPuitgestraald = σAT4Puitgestraald = vermogen (W)
σ = 5,670373·10-8 Wm-2K-4
A = oppervlakte (m2)
T = temperatuur (K)
 
Wet van Wienλmax = kW/Tλmax = golflengte maximum (m)
kW = 2,8977721·10-3 mK
T = temperatuur (K)
 

Formules licht & lenzen

Grenshoeksin g = nr / nig = grenshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 
LenssterkteS = 1/fS = lenssterkte (dpt)
f = brandpuntsafstand (m)
 
LenswetS = 1/b + 1/vS = lenssterkte (dpt)
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 
Spiegelwett = it = terugkaatshoek (graden)
i = invalshoek (graden)
 
Tralieformulesin α = nλ/d α = hoek maximum
n = orde (0,1,2,…)
λ = golflengte (m)
d = tralieconstante (m)
 
VergrotingN = |b/v|N =vergroting
b = beeldafstand (m)
v = voorwerpsafstand (m)
 
Wet van Snelliussin i / sin r = nr / nii = invalshoek (graden)
r = brekingshoek (graden)
nr = brekingsindex brekingskant
ni = brekingsindex invalskant
 

Formules radioactiviteit & kernfysica

ActiviteitA = N·(ln 2)/t½A = activiteit (Bq)
N = aantal kernen
t½ = halveringstijd (s)
 
Afname activiteitA(t) = A0·½t/t½A(t)) = activiteit (Bq)
A0 = beginactiviteit (Bq)
t = tijd (s)
τ½ = halveringstijd (s)
 
DosisequivalentH = wR· Eabs/mH = dosisequivalent (Sv)
wR = weegfactor
Eabs = geabsorbeerde energie (J)
m = massa (kg)
 
Massa en energieE = Δm·c2E = vrijkomende energie (J)
Δ m = massaverschil (kg)
c = 2,99792458·108m/s
 
VervalN(t) = N0·½t/t½N(t) = hoeveelheid kernen
N0 = beginhoeveelheid
t = tijd (s)
t½ = halveringstijd (s)
 
Verzwakking straling
(röntgen- & γ-straling)
I = I0·½d/d½I = intensiteit (W)
I0 = opvallende intensiteit (W)
d = diepte (cm)
d½ = halveringsdikte (cm)
 

Formules materie, warmte & temperatuur

Algemene gaswetpV = nRTp = druk (Pa)
V = volume (m3
n = aantal mol
R = 8,3144621 J/mol·K
T = temperatuur (K)
 
Dichtheidρ = m/Vρ = dichtheid (kg/m3)
m = massa (kg)
V = volume (m3)
 
DrukP = F/AP = druk (Pa)
F = kracht (N)
A = oppervlakte (m2)
 
Druk in vloeistoffenp = ρ·g·hp = druk (Pa)
ρ = dichtheid (kg/m3)
g = 9,81 m/s2 (op aarde)
h = diepte (m)
 
Soortelijke warmteQ = c·m·ΔTQ = warmte (J)
c = soortelijke warmte (J/(K·kg)>
m = massa (kg)
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
TemperatuurTK = T°C + 273,15TK = temperatuur in Kelvin (K)
T°C = temperatuur in °C
 
Verband P en nP/n =constantP = druk (Pa)
n = aantal mol
 
WarmtecapaciteitQ = C·ΔTQ = warmte (J)
C = warmtecapaciteit (J/K>
ΔT = temperatuurverschil (K)
 
WarmtestroomP = λ·A·ΔT/dP = warmtestroom (J/s)
λ = warmtegeleidingscoefficient (J/(K·m))
A = oppervlakte (m2)
ΔT = temperatuurverschil (K)
d = dikte (m)
 
Wet van BoyleP·V = constantP = druk (Pa)
V = volume (m3)
 
Wet van Gay-LussacP/T = constantP = druk (Pa)
T = temperatuur (K)
 

Formules relativiteitstheorie

Lengtecontractiel = l0·√ 1 - v2/c2 l = waargenomen lengte (m)
l0 = rustlengte (m)
v = snelheid (m/s)
c = 2,99792458·108 m/s
 
Massa (relativistisch)m = m0·1/√ 1 - v2/c2 m = bewegende massa (kg)
m0 = rustmassa(kg)
v = snelheid (m/s)
c = 2,99792458·108 m/s
 
Relativistisch
optellen
v = (v1+v2) / (1+v1v2/c2)v = somsnelheid (m/s)
v1,2 = deelsnelheden (m/s)
c = 2,99792458·108 m/s
 
Tijd in zwaartekrachtsveldto = tb·(1 + gh/c2)to = tijd onder (s)
tb = tijd boven (s)
g = gravitatieversnelling (m/s2)
h = hoogteverschil (m)
c = 2,99792458·108 m/s
 
Tijddilatatiet = t0·1/√ 1 - v2/c2 t = waargenomen tijd (s)
t0 = tijd beweg. waarn. (s)
v = snelheid (m/s)
c = 2,99792458·108 m/s
 

Formules omtrek,oppervlak,volume

Omtrek cirkels = 2π·rs = omtrek (m)
r = straal (m)
 
Oppervlakte bolA = 4π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Oppervlakte cirkelA = π·r2A = oppervlakte (m2)
r = straal (m)
 
Volume bolV =( 4/3)·π·r3V = volume (m3)
r = straal (m)
 


terug naar boven



Tips bij het leren
Tips voor het voorbereiden en trainen voor een natuurkundetoets of examen.

BINAS
Waar staat wat in BINAS? Welke editie van BINAS heb je nodig? Alles over het gebruik van BINAS.

Modelleren
Alles over rekenmodellen. Met 10 voorbeeldmodellen waar je zelf aan kunt werken.

Examentips
Binnenkort centraal examen natuurkunde? Kijk hier voor tips.

Grafieken met Excel
Leer hoe je met Excel een goede natuurkundegrafiek tekent.

CCVX-examens natuurkunde
Toelatingsexamen natuurkunde aan de universiteit.

Centraal- en schoolexamen
Waaruit bestaat het eindexamen natuurkunde?

Schoolboeken natuurkunde
Overzicht van de verschillende schoolboeken voor natuurkunde.

PTA
PTA staat voor "Programma van Toetsing en Afsluiting". Wat houdt dit nou precies in?

Praktische Opdrachten
Op zoek naar een leuk PO voor natuurkunde? Kijk hier voor ideeën.

Formules natuurkunde
De belangrijkste formules op een rijtje. Met uitleg symbolen en eenheden.

21+ toets natuurkunde
Toelatingsexamen voor HBO-opleidingen voor leerlingen van 21 jaar of ouder .

Examentraining natuurkunde?
Doe het zelf, gewoon lekker thuis.

Taak natuurkunde
Voor als je in de zomervakantie een taak hebt gekregen...

Rekenmachines
Alles over het gebruik van de rekenmachine bij natuurkunde.

Herexamen/2e tijdvak
Alles over natuurkunde-examen in het 2e tijdvak.

Staatsexamen natuurkunde
Haal je deelcertificaat via het staatsexamen.

N-termen
Alles over de normering en berekening van je CE-cijfer

Schoolabonnement
Met een schoolabonnement hebben alle leerlingen in een klas, cluster of jaarlaag toegang tot alle materiaal.

Verslag natuurkunde
Natuurkundeverslag schrijven? Alles waar je op moet letten.